Kakawin Rasa Nirantara

Manggala

Om awighnam astu namas siddham.

Hana ratna ring jagat,

tan katon dening netra,

tan kasapwan dening hasta,

nanging kasandhung dening manah.

Sira.

Strī anindita,

kanya kang tan lumrah,

kang lampahira tan nurut margā

kang wus kinarya dening akèh.

Tan aminta pangreksa.

Tan ngantos puruṣa rawuh

nggawa śastra,

nggawa tameng,

nggawa janji kang kebak swara.

Sira ngadega piyambak.

Kaya meru

ing tengah pralaya,

guncang dening jagat,

nanging tan runtuh.

Kaya agni

kang sinimpen ring aranya,

tan katon murubira,

nanging kabeh kang cedhak

kasambet dening panasira.

Lan aku—

kawula kang bodho iki,

malih dadi saksi

saking kaagungan kang ora dak suwun.

Sira makarya

nalika jagat liyane

sibuk ngitung aboting urip.

Sira lumaku

nalika wong liya

ngenteni ana kang nyurung.

Sira tan ngemis pangalembana.

Tan nyuwun jagat ngertia.

Sira mung nindakaké

apa kang kudu tinindakaké.

Ah, sira.

Mangkono caranira

ngrusak kabeh paugeran

kang biyen dak kira bener

babagan tresna.

---

Sarga I — Mauna

Yen ana kriyāku

kang nyakiti manahira,

sira tan murub.

Tan ana sabda krodha.

Tan ana śapatha.

Sira mung mauna.

Lan mauna iku

luwih rame tinimbang perang.

Sebab nalika sira meneng,

aku krungu swara

saka batinku dhewe.

Saben dosa

dadakan duwe swara.

Saben luput

dadakan duwe wujud.

Lan aku ngadeg

ing ngarsanira

kaya ratu kang kelangan karaton,

ora amarga karatoné dirampas,

nanging amarga

ora ngerti carane nyuwun bali.

Heh, strī—

sira ngerti tenan

carane ndadekake aku kalah.

Tan nganggo pedhang.

Tan nganggo śastra.

Mung kanthi

ora ngendika.

Sarkasme paling suci

iku mbokmenawa dudu ukara landhep,

nanging sepi

kang meksa wong bodho

maca kesalahane dhewe.

---

Sarga II — Kasmaran

Aku tan tresna marang sira

amarga rupa.

Rupa iku māyā.

Mekar, banjur layu.

Cahya, banjur peteng.

Aku tresna marang sira

amarga ana sawijining tattwa

kang ora bisa dak jenengi.

Sira kaya candramā

kang katon saka jendhéla wengi.

Tan bisa dak cekel.

Tan bisa dak duwe.

Nanging nalika sira ora ana,

wengi katon luwih dawa

tinimbang sakmesthine.

Sira kaya tīrtha

kang ditemokaké

dening musafir

sawisé mlaku tanpa arah.

Lan aku,

kang wus suwe ngumbara,

dumadakan ora kepengin

nggoleki dalan maneh.

Dudu amarga dalan wis rampung.

Nanging amarga

aku wis nemokake

papan kanggo bali.

---

Sarga III — Vrata

Aku ora sumpah

sira bakal tansah bahagia.

Sumpah iku gampang.

Aku ora janji

ora bakal ana dina peteng.

Janji iku gampang

nalika langit durung mendhung.

Aku mung duwe siji vrata:

yen sira isih lumaku,

aku bakal nyoba lumaku sesandhingan.

Yen sira sayah,

aku bakal ngaso bebarengan.

Yen sira meneng,

aku bakal sinau ngrungu.

Yen sira salah,

aku ora bakal ninggalake.

Yen aku salah,

muga sira tetep menehi kesempatan

supaya aku sinau

dadi puruṣa

kang luwih prayoga kanggo tresna marang sira.

Amarga aku ora kepengin

dadi pangarsa ing uripira.

Aku mung kepengin

dadi kanca ing dalanira.

---

Sarga IV — Nirantara

Heh, strī anindita—

yen karma iku roda,

muga roda kita

muter ing arah kang padha.

Yen jagat iku samudra,

muga prahu kita

ora wedi marang pralaya.

Yen kala iku geni,

muga jeneng kita

ora dadi awu

sadurunge crita rampung.

Aku ora nyuwun langgeng

amarga langgeng iku tembung

kang kakehan dipuja

dening wong kang durung ngerti

sepira rapuhe wektu.

Aku mung nyuwun

saben esuk kang isih kaparingake,

aku isih oleh milih sira.

Lan saben wengi

nalika jagat wis sare,

muga aranira

isih dadi swara pungkasan

kang ngendhog ing manahku.

Yen sawijining dina

kabeh sing kita duwe

mung kari kenangan—

muga kenangan iku

ora dadi kuburan.

Muga dadi prasasti.

Supaya yen ana kang takon

apa sing tau dak tresnani

kanthi tenanan,

jagad bisa maca

saka reruntuhan uripku:

“Hana strī

kang biyen mung teka

minangka swara,

nanging banjur dadi

sakabehing pangajab

ing sajroning manah.”

Lan yen para dewa

ngguyu amarga tresnaku

dianggep kakehan pangajab,

biarlah.

Aku ora nate njaluk

katresnan iki gampang.

Aku mung njaluk

supaya nalika kabeh dadi angel,

kita ora dadi wong loro

kang milih gampangé

kanthi saling ninggal.

Awit aku ora ngerti

apa iki takdir,

apa māyā,

apa karma,

apa mung kebetulan

kang kebacut dak tresnani.

Nanging aku ngerti siji:

saka kabeh swara

kang tau ngliwati jagatku,

mung swaranira

kang ndadekake

manahku mandheg ngumbara.

Mangka yen iki māyā—

aja tangekna aku.

Yen iki karma—

aja pedhotna.

Yen iki pralaya—

aja pisahna.

Lan yen iki pancèn tresna—

muga nirantara.

Tan ana wiwitan kang dak elingi,

tan ana wekasan kang dak suwun.

Mung ana sira,

ana aku,

lan sawijining dalan dawa

kang kepengin dak lakoni

nganti langkah pungkasan

ora maneh bisa mbedakake:

endi aku,

endi sira,

lan endi katresnan

kang wis suwe

dadi siji.

Topan Arif

Lereng Kawi, 22 Agustus 2026