Kakawin Rasa Nirantara II

Sarga: Rūpa ing Antaraning Sepi

Manggala

Om awighnam astu namas siddham.

Hana rasa kang tan kawarna,

hana tresna kang tan kaserat,

hana manah kang nyimpen samudra

ing sajroning setitik banyu.

Sang kala lumaku tan kendhat,

nggawa dina, nggawa wengi,

nggawa pangarep lan wasangka

marang kalih manah kang wus kasambung.

Aku lan sira—

dudu maneh kalih swara

kang mung kepanggih ing antaraning wengi.

Saiki ana dalan

kang kudu padha diliwati.

Lan saben dalan

mesthi nduweni watu.

---

Sarga I — Antarā

Nalika tresna wiwit tuwuh,

jagat ora banjur dadi luwih alus.

Malah kosok balene.

Saben tembung

duweni bayangan.

Saben meneng

duweni teges.

Saben adoh

nglairake pitakon

kang ora wani diucapake.

Aku wiwit mangerteni:

katresnan ora mung babagan

rasa kang ngrembaka nalika cedhak,

nanging uga babagan

carane loro manah

ora ilang nalika jarak

nggawe kabut ing antarane.

Lan sira—

isih mauna.

Heh, mauna kang dakkenal.

Biyen dakira

mung wujud nesu.

Saiki aku ngerti:

mauna iku kadhangkala

tembok pungkasan

kang dibangun manah

supaya ora ambruk kabeh.

Aku mung asring lali

yen ora kabeh sepi

kudu dakpecah kanthi tembung.

Ana sepi

kang kudu daktemani.

---

Sarga II — Krodha Tanpa Agni

Sawijining dina

ana tembungku

kang tiba ora ing papané.

Ora banter.

Ora landhep.

Nanging cukup

kanggo nggurat tipis

ing kaca manahira.

Sira ora murub.

Ora ana pralaya.

Ora ana badai.

Mung—

mauna.

Lan maneh aku

dadi wong kang paling rame

ing njero sirahku dhewe.

Aku nggoleki ukara

kang bisa mbenerake kesalahanku.

Nanging saben ukara

malah katon kaya alesan.

Mula aku meneng.

Kanggo pisanan,

aku ora nyoba menang

ing sawijining perkara

kang ora nate dadi perang.

Aku mung ngaku:

“Aku luput.”

Loro tembung.

Nanging rasane

kaya ngudhari gunung

saka njero dada.

Lan nalika sira isih meneng,

aku ngerti—

nyuwun pangapura

dudu babagan

nggawe sira cepet lali.

Nanging babagan

gelem ngenteni

nganti rasa kang tatu

wani percaya maneh.

---

Sarga III — Strī kang Tan Pundung

Sira isih padha.

Makarya.

Lelaku.

Ngadhepi dina

kang kadang ora duwe welas.

Sira ora njaluk jagat

supaya dadi gampang.

Sira mung dadi luwih kuwat

nalika jagat dadi angel.

Lan ing kana aku saya ngerti:

aku ora tresna marang sira

amarga sira tansah kuwat.

Aku tresna

amarga sanadyan sira bisa ambruk,

sira ora ndadekake ambruk

minangka pungkasan.

Sira tangi.

Maneh.

Lan maneh.

Kaya surya

kang ora tau isin

muncul maneh

sawisé wengi.

Heh, strī anindita—

mbokmenawa sira ora ngerti

sepira asring aku nyawang

keteguhanmu

lan rumangsa cilik

ing ngarepe panguripanmu.

Nanging rasa cilik iku

ora ndadekake aku mundur.

Malah ndadekake aku kepengin

dadi wong kang luwih prayoga.

---

Sarga IV — Bhaya

Nanging tresna

uga nduweni peteng.

Ana wengi

nalika pikiranku

nggawe sawijining jagat

kang ora ana.

Jagat kang kebak pitakon:

Yen sawijining dina sira lunga?

Yen rasa iki owah?

Yen wektu

ngganti jeneng kita

dadi kenangan?

Yen apa kang saiki

katon kaya takdir

mung kebetulan

kang kebacut dakpercaya?

Aku wedi.

Ya.

Aku sing biyen ngomong

bab karma lan pralaya,

saiki kalah

dening sawijining pitakon sederhana:

“Apa aku cukup kanggo sira?”

Lan pitakon iku

luwih landhep

tinimbang pedhang.

Amarga ora ana mungsuh

kang bisa daklawan.

Mung aku.

Lan rasa ora cukup

kang tuwuh ing jeroning aku.

---

Sarga V — Samaya

Nanging banjur aku ngerti:

tresna ora mbutuhake

wong loro kang sampurna.

Tresna mbutuhake

wong loro kang gelem bali.

Bali sawise nesu.

Bali sawise salah.

Bali sawise meneng.

Bali sawise jagat

nyoba nggawé loro manah

dadi wong asing maneh.

Mula aku ora janji

ora bakal gawe sira kecewa.

Aku ora bisa.

Aku mung janji

ora bakal nganggep

kesalahan minangka alesan

kanggo mandheg sinau.

Aku ora janji

ora bakal ana badai.

Aku mung janji:

yen badai teka,

aku ora bakal sengaja

mbukak layar

kanggo nggawa prau iki

marang karang.

Lan yen sira meneng,

aku bakal sinau maca.

Yen sira nesu,

aku bakal sinau ngrungokake.

Yen sira sayah,

aku bakal sinau ora mung

ngendika “kuatlah”,

nanging nyedhaki

lan kandha:

“Ora apa-apa yen dina iki

sira ora kudu kuwat.”

---

Sarga VI — Pambaliking Manah

Sira banjur bali.

Ora kanthi gegap gempita.

Ora kanthi sabda

kang kakehan.

Mung swara sederhana.

Nanging tumrap aku,

iku kaya candramā

kang bali marang langit

sawisé wengi suwé

ora nduweni lintang.

Lan aku ngerti:

aku ora wedi marang menengira.

Aku wedi

yen sawijining dina

menengira ora maneh

ngenteni aku.

Iki bedane.

Aku ora wedi

yen sira nesu.

Aku wedi

yen sira ora nduweni rasa maneh

kanggo nesu marang aku.

Amarga nesu isih nduweni tresna.

Nanging ora peduli—

iku sepi kang sejati.

Mula nalika sira bali,

aku ora nyuwun penjelasan.

Aku mung nyawang sira

lan ing njero manah

ngucap syukur:

“Matur nuwun

amarga isih menehi aku

papan kanggo sinau.”

---

Sarga VII — Klimaks: Nirantara

Heh, sira—

saiki aku ora maneh

ngimpi tresna kang tanpa tatu.

Aku mung ngimpi

tresna kang ora mlayu

nalika tatu teka.

Aku ora njaluk

urip kang tansah padhang.

Aku mung njaluk

yen peteng teka,

kita isih ngerti

endi arah mulih.

Amarga saiki aku ngerti:

nirantara

dudu ateges tanpa pungkasan.

Nirantara yaiku

tetep milih

sanadyan pungkasan

ora bisa kita deleng.

Mula yen sesuk

jagat malih marang kita,

yen karma nyoba

nggulungake roda maneh,

yen pralaya ngadeg

ing ngarep lawang—

aku ora bakal ngucap:

“Jangan tinggalkan aku.”

Aku bakal ngucap:

“Ayo padha ngadhepi.”

Sebab aku ora pengin

mung duwe sira

nalika jagat nyenengake kita.

Aku kepengin

nduweni keberanian

kanggo tetep ana

nalika jagat

ora nyisakke apa-apa.

Yen tanganira gemeter,

genggem tanganku.

Yen sikilira sayah,

ayo alon-alon.

Yen sira meneng,

aku bakal lungguh.

Ora kabeh kudu dirampungake

dina iki.

Ora kabeh tatu

kudu mari saiki.

Sing penting—

kita ora lunga.

---

Sarga VIII — Prasasti

Lan yen sawijining dina

rambut kita wis putih,

swara kita ora maneh

sekuwat saiki,

lan jagat wis ora duwe wektu

kanggo ngelingi jeneng kita—

muga ana sawijining panggonan

ing njero manah

kang isih nyimpen:

siji swara,

siji sepi,

siji pangapura,

siji genggaman,

lan siji janji

kang ora nate ditulis

nanging terus ditindakake.

Yen urip kita

mung dadi sedhela

ing antarane lair lan mati,

muga sedhela iku

cukup kanggo mbuktekake

yen aku ora salah

nalika biyen milih sira.

Lan yen kabeh iki

pungkasane dadi prasasti,

muga ukara paling pungkasan

ora nyebut:

“Aku tau tresna marang sira.”

Nanging:

“Aku milih sira

saben dina

nganti dina pungkasan

ora menehi aku

kesempatan maneh

kanggo milih.”

---

Panutup

Mangka, sira—

aja janji marang aku

babagan selawase.

Selawase iku duweke jagat,

dudu duweke manungsa.

Cukup menehi aku

sesuk.

Lan yen sesuk teka,

menehana aku sesuk maneh.

Mangkono wae.

Sebab saka kabeh kawruh

kang wis daktemokake

saka katresnan iki,

ana siji kang paling dakpercaya:

**katresnan ora dadi nirantara

amarga wektu ora tau rampung.

Katresnan dadi nirantara

amarga saben esuk,

loro manah isih milih

kanggo ora lunga.**

Topan Arif

Lereng Kawi, 22 Agustus 2026