Kakawin Rasa Nirantara III

Sarga Antara Takdir lan Pilihan

Manggala

Om awighnam astu namas siddham.

Hana tresna kang lair saking swara,

tan saka pasuryan, tan saka asta kang nyawiji,

nanging saking rasa kang alon-alon tumuwuh

ing antaraning wengi lan sepi.

Hana kalih manah

kang durung ngerti bakal tekan ngendi,

nanging wis padha wani

nglebokake pangarep ing jeneng siji lan sijiné.

Aku lan sira.

Wus tau kasmaran.

Wus tau kasandhung.

Wus tau meneng lan nyuwun pangapura.

Nanging saiki—

dudu rasa kang dadi pitakon.

Takdir kang dadi pitakon.

---

Sarga I — Kala

Kala ora nate nyuwun idin.

Dina lumaku.

Wengi ganti wengi.

Lan rasa kang biyen katon prasaja

wiwit nduweni bayangan dhewe.

Aku wiwit ngerti:

ora kabeh kang kita tresnani

bakal gampang kita duweni.

Ana jarak

kang ora bisa diukur dening langkah.

Ana wektu

kang ora bisa dicepetake dening pangarep.

Ana jagat

kang kadhangkala kaya sengaja

nyoba nggawé kalih manah

saling adoh

nalika saktenane padha kepengin nyedhak.

Lan aku ngguyu getir.

Heh, takdir—

pinter tenan sira.

Nalika aku wis nemokake

papan kanggo mulih,

sira malah takon:

“Apa kowe yakin

omah iki bakal tetep ana?”

---

Sarga II — Wasangka

Ana wengi

nalika aku ora wedi marang sira.

Aku wedi marang aku dhewe.

Wedi yen rasa iki

mung gedhe amarga isih anyar.

Wedi yen wektu

bakal nyopot siji-siji

apa kang saiki ndadekake aku kasmaran.

Wedi yen sawijining esuk

swara sira ora maneh

ndadekake manahku mandheg.

Lan pitakon paling ala

iku dudu:

“Apa sira bakal ninggalake aku?”

Nanging:

“Apa aku bakal isih dadi wong

kang pantes ditinggalake sira?”

Ah.

Manungsa pancen aneh.

Wong bisa nglawan jagat,

nanging kalah

mung amarga pikirane dhewe.

Aku dadi puruṣa

kang nyiptakake mungsuh

saka bayangane dhewe.

Lan sira ora ngerti

sepira rame perang

kang dak lakoni

nalika sira mung meneng.

---

Sarga III — Sira

Nanging nalika aku ndeleng sira maneh,

kabeh pitakon iku dadi cilik.

Sira isih padha.

Isih makarya

sanadyan dina ora tansah welas.

Isih lumaku

sanadyan dalan ora tansah alus.

Isih dadi sira

kang ora gampang njaluk tulung

senajan jagat kadang

abot tumrap pundakmu.

Lan aku ngerti:

aku ora butuh sira

dadi luwih gampang kanggo dak tresnani.

Aku butuh aku dhewe

dadi luwih wicaksana

supaya bisa tresna marang sira

tanpa ngowahi sira

dadi apa kang dak karepake.

Sira ora perlu dadi candramā

saben wengi.

Ora perlu dadi agni

saben perang.

Ora perlu dadi meru

saben jagat gonjang-ganjing.

Kadhangkala—

sira cukup dadi sira.

Lan aku bakal sinau

yen tresna dudu babagan

nggawe wong kang kita tresnani

dadi sampurna.

Tresna yaiku

wani ndeleng cacate

tanpa langsung kepengin

ngganti wujude.

---

Sarga IV — Pralaya

Nanging saben prasasti

mesthi nduweni watu

kang kudu dipahat.

Lan saben katresnan

mesthi nduweni dina

nalika kabeh tembung

katon ora cukup.

Ana sawijining wengi

nalika aku rumangsa

kita mung kari sethithik

saka sawijining perpisahan.

Ora amarga tresna wis mati.

Nanging amarga loro manungsa

kadang kesel

nggawa rasa sing padha.

Sira meneng.

Aku meneng.

Lan jagat

ngguyu ing antarane kita.

Kaya panggung

kang tiba lampune.

Ora ana swara.

Ora ana musik.

Mung loro aktor

kang ora ngerti

apa adegan iki

wis dadi adegan pungkasan.

Aku pengin nyedhak.

Nanging wedi.

Aku pengin ngendika.

Nanging tembung

katon kaya pedhang.

Mula aku mung ngucap:

“Yen pancen kudu lunga,

aja lunga amarga kita

ora gelem nyoba maneh.”

Lan kanggo pisanan

aku ora njaluk sira tetep

amarga aku wedi dhewekan.

Aku njaluk sira tetep

amarga aku isih percaya

yen kita durung rampung.

---

Sarga V — Samaya

Sira nyawang aku.

Lan ing sajroning pandangan iku

aku nemokake sawijining bab

kang luwih gedhe tinimbang jawaban:

pilihan.

Kita ora dijanjeni

urip tanpa salah.

Kita ora dijanjeni

ora bakal saling nglarani.

Kita ora dijanjeni

dalan iki bakal dawa.

Nanging kita bisa milih.

Milih bali.

Milih ngrungokake.

Milih ngapura.

Milih sinau maneh

carane nyebut jeneng siji lan sijiné

tanpa nggawa luka saka wingi.

Lan aku ngerti:

katresnan ora tansah ditemtokake

dening sapa sing teka.

Kadhangkala

katresnan ditemtokake

dening sapa sing tetep

nalika lunga luwih gampang.

---

Sarga VI — Ahamkara

Aku banjur ngerti

mungsuh paling gedhe

ora nate sira.

Ora jarak.

Ora wektu.

Ora takdir.

Mungsuhku yaiku ahamkara—

ego kang bisik:

“Menanglah.”

Nalika katresnan mung njaluk:

“Ngertiya.”

Ego ngendika:

“Buktèkna yen kowe bener.”

Katresnan ngendika:

“Buktèkna yen kowe gelem ngrungokake.”

Ego ngendika:

“Jangan minta maaf dulu.”

Katresnan ngendika:

“Yen salah, sujudna gengsimu.”

Heh, manungsa.

Kita kerep kalah

ora amarga ora tresna.

Nanging amarga

kakehan tresna marang

awake dhewe.

Mula dina iku

aku ngalah.

Ora marang sira.

Nanging marang ego

kang wis suwe

nggawe aku ora bisa ndeleng

sepira ajiné sira.

---

Sarga VII — Nirantara

Saiki aku ora maneh

njanjeni selawase.

Amarga aku wis ngerti:

selawase iku dudu duweke manungsa.

Kala bisa nyolong esuk.

Jagat bisa ngganti dalan.

Karma bisa muter tanpa kabar.

Urip bisa nutup lawang

nalika kita durung siap.

Mula aku mung duwe siji janji

kang bisa dak lakoni:

saben dina kang kaparingake,

aku bakal milih sira.

Dudu amarga aku ngerti

apa sing bakal kedadeyan sesuk.

Nanging amarga aku ngerti

apa sing dak pilih dina iki.

Yen sesuk isih ana,

aku milih sira.

Yen sesuk dadi peteng,

aku bakal nggoleki tanganira.

Yen sira sayah,

aku ora bakal nyebut sira lemah.

Yen aku salah,

elingana aku.

Yen sira nesu,

aku bakal ngrungokake.

Yen sira meneng,

aku ora bakal langsung ngira

yen tresna wis rampung.

Lan yen jagat

nggawa kita menyang persimpangan—

aku ora bakal takon:

“Endi dalan sing paling gampang?”

Aku bakal takon:

“Endi dalan

sing isih bisa kita lakoni bebarengan?”

---

Sarga VIII — Klimaks

Antara Takdir lan Pilihan

Yen takdir iku

wus ditulis dening para dewa,

muga jenengira

ora ana ing aksara pungkasan.

Nanging yen manungsa

isih kagungan daya

kanggo milih dalane dhewe—

saben esuk

aku bakal nulis aranira maneh.

Yen karma nyebut

kita mung kudu kepanggih sedhela,

aku bakal nglawan

kanthi saben dina

kang isih bisa dak wenehake.

Yen pralaya teka

lan njaluk kabeh sing kita duwe,

njupuka tanganku.

Aja janji ora bakal wedi.

Aja janji ora bakal nangis.

Aja janji bakal tansah kuwat.

Mung—

aja lunga dhewe.

Yen jagat ambruk,

ayo padha ndeleng ambruke.

Yen wengi dawa,

ayo padha ngenteni esuke.

Yen prau kita pecah,

ayo padha nyekel reruntuhane

nganti isih ana siji papan

kanggo napas.

Amarga saiki aku ngerti:

aku ora pengin

dadi wong sing nduweni sira.

Aku pengin

dadi wong sing dipilih sira

lan saben dina

isih milih sira maneh.

Iki dudu sumpah

marang selawase.

Iki luwih prasaja.

Lan luwih abot:

“Dina iki, aku milih sira.”

Banjur sesuk—

yen Gusti isih maringi napas,

aku bakal milih sira maneh.

---

Sarga IX — Prasasti Pungkasan

Lan yen pungkasane

kita tekan sawijining dina

nalika langkah wis ora kaya saiki,

rambut wis dadi salju,

swara wis dadi lirih,

lan jagat ora maneh

ngerti sapa kita—

aku ora pengin

prasasti iki nulis:

> “Dheweke tresna marang sawijining wadon.”

Ora.

Tulisen:

> “Dheweke tau nemokake

sawijining manah

kang beda saka kabeh kang tau ditemoni.

Lan wiwit dina iku,

dheweke ora maneh nggoleki

apa kang luwih sampurna.

Dheweke mung sinau

supaya luwih becik

kanggo wong kang wis dipilih.”

Lan yen ana sing takon:

“Apa tresna iku nirantara?”

Aku bakal mesem.

Amarga saiki aku ngerti jawabane.

Ora.

Tresna ora kudu langgeng.

Nanging nalika loro manungsa

isih gelem milih siji lan sijine

sanadyan luwih gampang lunga—

ing kono,

sawijining rasa

wis ngluwihi wektu.

Lan mbokmenawa—

iku sing diarani:

NIRANTARA.

---

Panutup — Śānti

Muga sira tansah pinaringan rahayu.

Muga saben lelahmu

nemokake teduh.

Muga saben sepi

ora dadi jurang.

Muga saben tatu

nemokake pangapura.

Lan muga aku—

ora mung dadi wong

kang tau teka

ing sajroning uripira,

nanging dadi wong

kang saben dina

isih pantes

kanggo tetep ana

ing sisinira.

Tan amarga takdir.

Tan amarga karma.

Tan amarga janji.

Nanging amarga—

aku milih sira.

Lan sira isih milih aku.

Nirantara.

Topan Arif

Lereng Kawi, 23 Agustus 2026